Loterijen worden doorheen de eeuwen getekend door de spanning tussen kerk en staat. Enerzijds is er de katholieke moraal van de Christelijke Kerk. Die stelde zich van bij haar ontstaan vijandig op tegen alle soorten kansspelen en liet in 394 zelfs de Olympische spelen afschaffen. Anderzijds recupereerden regeringen, en zélfs de Kerk, de loterij als financiële noodoplossing.
1215 – 1270: Lodewijk IX van Frankrijk verbiedt kansspelen
Zelfs het vervaardigen van dobbelstenen of het bezoek aan ‘scholen’ waar er mee gespeeld wordt, is verboden. Deze vorst, afstammeling van Karel De Grote, was een bijzonder vroom man die in 1297 heilig verklaard wordt. Voor de kerkelijke autoriteiten was dobbelen in deze periode zondig.
9 mei 1445: De Loterij van Sluis
Sluis organiseert een loterij om de bouw van de Westelijke Stadspoort te financieren. Dergelijke stadsloterijen werden ook eerder, zelfs al door de Romeinen, georganiseerd. Ze verdwijnen in de agrarische middeleeuwen. In het Europa van de 15de eeuw ontwikkelen de loterijen zich dankzij het economische en commerciële dynamisme van de steden.
1539: Frans I laat loterijen toe
In Frankrijk laat Frans I diverse loterijen toe, op voorwaarde dat de eigenaars een belasting in de staatskas storten. Franse handelaars zien in dergelijke loterijen een manier om bepaalde goederen van de hand te doen. De oorsprong van deze vorm van loterijen, “blanques” genoemd, ligt in Italië. Bij de trekking werd ‘bianca’ (wit) geroepen omdat verliezende biljetten wit waren. Als gevolg van de oorlogen die de Franse en Italiaanse vorsten uitvochten, leren de Fransen Italiaanse gebruiken kennen. Ook de beroemde jaarmarkten van Lyon, het knooppunt van handelsactiviteiten, speelden bij deze culturele uitwisseling een rol.
1694: De eerste loterijlening — de ‘Million Lottery’
Het Britse Parlement organiseert een staatsloterij met een lening van 1 miljoen pond. Staatsloterijen krijgen vanaf de 17de eeuw heel Europa in hun greep. Door de toenemende behoefte aan kredieten zien regeringen zich genoodzaakt leningen uit te schrijven. Door er een loterij aan te koppelen worden deze leningen aantrekkelijker. Ook Frankrijk maakt een periode van grote bloei door waarbij Parijs de plaats van Lyon als financieel centrum inneemt. De Franse Koninklijke Loterij zorgt voor stadsverfraaiing: de bouw van de Saint-Sulpice en de aanleg van het Champ-de-Mars worden met loterijgeld gefinancierd.
8 januari 1726: Generaliteitsloterij in de Noordelijke Nederlanden
De Noordnederlandse Staten-Generaal roept de ‘Generaliteitsloterij’ in het leven. Dit is een reactie op de chaos aan loterijen die door gewesten, gemeenten en particulieren her en der worden georganiseerd. De ‘Generaliteitsloterij’ is een staatsloterij waaraan zowel arm als rijk kan deelnemen. Het is een loterij in vier klassen. Voor elke klasse kunnen de spelers apart betalen, zodat ook personen met minder middelen kunnen deelnemen. Ook elders in Europa ontstaan gelijkaardige klassenloterijen.
13 oktober 1830: Belgisch Voorlopig Bewind schaft Koninklijke Nederlandse Loterij af
In België mogen enkel nog private loterijen georganiseerd worden met toelating van de overheid. Geldprijzen zijn niet meer toegelaten. Pas in 1880, naar aanleiding van 50 jaar Belgische onafhankelijkheid, wordt een Nationale Loterij georganiseerd met een prijzenpakket van 1 miljoen Belgische frank. Ook voor de wereldtentoonstellingen van 1885 en 1894 in Antwerpen gaat de overheid op gelijkaardige wijze te werk. Daarna organiseert de Belgische overheid opnieuw loterijen met geldprijzen.